De sterrennacht in multitouch

Sommige schilderijen kunnen keer op keer inspireren en op hun beurt leiden tot nieuwe kunst. De sterrennacht door Vincent van Gogh is een mooi voorbeeld daarvan. Ik liep er in Second Life al eens digitaal doorheen, en vandaag tipte Wilma me een project door de Griekse kunstenaar Petros Vrellis:

The newly interactive "Starry Night" uses a multi-touch touchscreen which allows you to touch the painting and watch it react in real time. The project itself uses 80,000 'particles' which flow around the 1920 x 1080 resolution environment at 30 frames per second. (Bron: The Verge)

Da's techniek. Je kunt dat ook laten voor wat het is. Wat dan overblijft is de mogelijkheid om de schilder te worden in plaats van alleen de toeschouwer. Gewoon ongelofelijk mooi.

Gerelateerd
- Starry, Starry Night (22 juli 2007)

Twitteren over de liefde #loveheritage

Eerder hadden we al de succesvolle promotiecampagnes FollowAnArchive en AskArchivists. En het team achter die Twitter-acties komt nu met: LoveHeritage!

Op 14 februari, Valentijnsdag, twitteren archieven, musea en andere instellingen over de liefde in hun collecties. Dat mag je breed opvatten, want het gaat niet alleen om de romantische liefde, maar ook om de liefde voor je kind, voor ouders, voor het geloof, voor een popidool of waar dan ook voor.

Diep dus de liefde op uit je collectie, zet hem online en twitter hem door op 14 februari. En vergeet natuurlijk de hashtag #loveheritage niet! Want die zal me die dag een stroom van liefde geven, waar we met z'n allen blij van zullen worden. En hopelijk wakkert dat bij al onze volgers ook weer de liefde aan voor alle andere schatten die wij zorgvuldig bewaren voor ze.

Kortom: een prachtinitiatief! Meedoen dus!

Op Archief 2.0 kun je meer lezen over LoveHeritage en daarna kun je jezelf aanmelden via de weblog.

Drijvende krachten achter het evenement zijn Charlotte Jensen uit Denemarken en onze eigen Anneke van Waarden-Koets. Mooi bedacht, dames!

Hyperdepiep (al 5 jaar de digitale archivaris)

Op 3 februari 2007 precies 1 minuut voor half 8 's avonds, toen publiceerde ik als 'de digitale archivaris' mijn allereerste blogpost. Op het moment dat ik déze blogpost publiceer dus precies 5 jaar geleden.

Verwondering
Dat bericht ging over mijn eerste klant, over het helpen van klanten langs digitale weg. In dat geval liep die weg nog door de virtuele wereld Second Life. Die wereld werd later een hype en weer later neergesabeld, maar daar ging het mij allemaal niet om. De waarde zat hem voor mij in de ontdekkingsreis die ik maakte als archivaris, als professional en deels ook als persoon. In het verkennen van nieuwe werelden waarin ik als archivaris een rol zou kunnen spelen. In het ontdekken van welke rol dat kon zijn en welke houding ik daarvoor moest aannemen. Vooral een open houding, is gebleken.

Die 1e blogpost heb ik direct na publiceren en in de dag erna vast nog een paar keer aangepast. Eigenlijk vond ik het doodeng, zomaar iets online zetten, maar voor mij was het klip en klaar dat het zou en moest gebeuren. Ik had eigenlijk nog maar weinig benul van wat bloggen inhield of in welke wereld ik mij begaf. Begrippen als "web 2.0" en "sociale media" waren onder archivarissen nog zo onbekend als de formule om een steen in goud te doen veranderen.

Verbazing
M'n blog vergezelde als extra verlengstuk in eerste instantie een project wat ik op het werk met collega's was gestart en wat ik "Zuidland" had gedoopt. Als zodanig was de blog een vorm van voortdurende digitale flessenpost tijdens mijn ontdekkingsreis. Via die weg hoopte ik bovendien nieuwe contacten te leggen met andere ontdekkingsreizende vakgenoten. Die waren vast ook op allerlei eilandjes aan het verkennen geslagen en met hen wilde ik kennis en ervaringen delen.

En dat natuurlijk niet alleen digitaal, maar ook offline. Over Zuidland schreef ik in het Archievenblad en tijdens de KVAN-dagen in mei 2007 hield ik daarom een presentatie getiteld Een Second Life voor de archivaris: wat hebben wij in virtuele werelden te zoeken? Aan het artikel hield ik het hernieuwde contact met Luud over en van die presentatie staan me vooral nog de vele verbaasde gezichten van collega's bij. Had dit nog wel iets met ons vak te maken? Natuurlijk, alles!

Verandering
Inmiddels zijn we 5 jaar verder. Wat toen verbazing wekte, lijkt (!) inmiddels gemeengoed te zijn geworden. Archief 2.0, dat ik in navolging van deze blog oprichtte, is (als platform) niet nieuw meer, maar established. De ontwikkelingen zijn snel gegaan en gaan steeds sneller. Ons vakgebied heeft een fase van perpetual beta bereikt: als archivarissen lijken we voortdurend bezig om onszelf opnieuw uit te vinden, onszelf te verbeteren, om bij te kunnen blijven met de veranderingen in de wereld om ons heen. Het is een prachtige tijd om in te mogen leven en werken. En er is nog zat te doen.

Het gevoel dat deze weblog - ik ben er sinds dat 1e bericht bijna 700 verder - aan die ontwikkelingen in positieve zin heeft bijgedragen, doet me goed. En hopelijk blijft dat zo. De onderwerpen die ik behandel zijn weliswaar met de tijd meegegaan, de achterliggende thema's zijn eigenlijk hetzelfde gebleven. "Ontdekken is niet alleen het vinden, maar ook het zoeken" prijkt al 5 jaar als motto boven dit blog. Tegenwoordig vervang ik 'ook' liever door 'vooral': ontdekken is voorál het zoeken.

Verder
Veel meer nog dan het zelf maken van een ontdekkingsreis, heb ik altijd m'n best gedaan om collega's (van het BHIC en elders) te inspireren en te faciliteren tijdens hún verkenningen. Eigen ontdekkingen beklijven immers het beste. En samen kom je het verst. Dus niet over mijn eigen reis, maar over het láten ontdekken door anderen heb ik een sessievoorstel ingediend bij de organisatie van de komende KVAN-dagen. Om de cirkel voor dit lustrum rond te maken.

En anders is er altijd nog dit blog. Vandaag al 5 jaar kort. Hoera!

Tot slot, maar tegelijkertijd het allerbelangrijkste: bedankt dat je me volgt! Zonder lezers zouden het 5 lange jaren zijn geweest. Maar met al jullie reacties, in welke vorm dan ook, zijn ze werkelijk omgevlogen! Dankjewel.

Gelezen: Suzanna Jansen - Het pauperparadijs

Op het BHIC in Den Bosch beheren we onder andere de rechtbankarchieven van Noord-Brabant. Bij het doornemen van de serie vonnissen daarin kan de naam van Veenhuizen je niet ontgaan (de online index op naam bevat al meer dan 16.500 veroordelingen voor landloperij). De rechtbank van Den Bosch stond er bij landlopers dan ook om bekend, dat je voor het minste of geringste naar deze 'strafkolonie' in Drenthe kon worden gestuurd. En aangezien Veenhuizen voor veel van die sloebers de enige uitweg leek uit een verder uitzichtloos bestaan, lieten ze zich in Den Bosch - en trouwens ook in Utrecht - maar wat graag (en vaak herhaaldelijk) oppakken door de veldwachter. Het boek Het pauperparadijs van Suzanna Jansen had ik daarom al veel te lang ongelezen gelaten. Jammer!

Een maand of twee of zo geleden las ik het dan eindelijk. En vanavond ga ik er haar zelfs over horen vertellen, want op uitnodiging van de HvA Bibliotheek geeft ze een lezing.

Afkomst
De nieuwsgierigheid naar het verleden van haar familie wordt bij Jansen gewekt door vage, bewust en door het menselijk geheugen onbewust verdraaide familieverhalen van haar oma, Roza Dingemans, over een voorname afkomst maar een misgelopen erfenis, met als achterliggende reden een gemengd huwelijk. Maar spitten in archieven en gesprekken met allerlei mensen onthullen tenslotte een heel ander verleden: het tragische relaas van vijf generaties van haar voorouders, die zich met meer en minder succes proberen te ontworstelen aan een armoedig en soms ook crimineel bestaan. De Drentse veenkoloniën zijn als rode draad het familieverleden ingeslopen.

Het pauperparadijs leest als twee verhalen die parallel aan elkaar worden verteld. Allereerst natuurlijk het verhaal van de familie zelf - persoonlijke levensverhalen en vaak ontroerend - maar daarnaast dat van de idealist Johannes van den Bosch en de geschiedenis van het denken over de aanpak van armoede (en de daarmee samenhangende criminaliteit). Onder Bosch' leiding en bezieling worden de zogenoemde 'koloniën van weldadigheid' gesticht, die later (zeker als de bezieling van Bosch na zijn dood verdwijnt uit de koloniën) langzamerhand vervallen tot strafinrichtingen voor landlopers.

Gekleurd

Over de armen en behoeftigen staat veel opgetekend in de archieven, maar vrijwel nooit door deze mensen zelf. Ook Jansen stuit op het feit dat veel van de gevonden archiefdocumenten daarom een stevig gekleurd beeld geven van het leven van haar voorouders. Aantekeningen door de pastoor, een verslag van een aan Veenhuizen passerende reiziger, een steundossier van het Amsterdamse Burgerlijk Armbestuur. Slechts een enkele keer treft Jansen een geschrift of brief van een in de koloniën 'verpleegde' zelf.

Aangrijpend vond ik het wanneer Jansen haar moeder hoort vertellen over haar vader, die tijdens de Tweede Wereldoorlog naar Duitsland vertrok om daar voor de Duitsers te werken. Vrijwillig. Een woord waarin alle schande zich voor haar moeder had vastgezet en dat schreeuwde van verontwaardiging, zoals Jansen schrijft. Of in de woorden van haar moeder:

Kijk, dat is wat armoede met je doet. Je verliest je waardigheid.

Uiteindelijk lukt het Jansens oma, Roza dus, om na jaren van wonen-onder-toezicht in een arbeiderswijk in Amsterdam-Noord, zich definitief te onttrekken aan de armoede. En moet ik constateren dat, al het goedbedoelde overheidsingrijpen ten spijt, het toch vooral hard werken, veel moed, doorzettingsvermogen en een kleine dosis geluk zijn geweest, die daarvoor hebben gezorgd.

Kortom
Een boek dat je snel uitleest, maar met een verhaal wat je bijblijft. En ook dit keer wordt weer duidelijk hoe archieven kunnen helpen bij het begrijpen van je verleden en identiteit. Als je er maar oog voor hebt en moeite voor doet.

Meer informatie over de archieven van de Drentse armenkolonies vind je natuurlijk bij het Drents Archief.

Nederlandse overheid vóór open data, maar tégen open cultuur data

Het PSI (European Public Sector Information Platform) berichtte gisteren het volgende:

In a document sent to Parliament the Dutch Government responds to the proposals by the European Commission on the PSI Directive and its open government data strategy.

The Dutch government welcomes the proposals, stating that current standard Dutch policy towards PSI re-use actually goes further than the Commission's proposal. Also the EC's steps to lead by example are welcomed.
At the same time the Dutch government announced it is against the extension of the PSI Directive's scope to include cultural heritage data.

In de brief aan de Tweede Kamer lezen we waar in het laatste geval de pijnpunten zitten:

Volgens Nederland hoort cultuur ten principale niet thuis in de richtlijn over hergebruik van overheidsinformatie. De staat wordt door subsidie voor productie, vertoning of beheer geen eigenaar van culturele werken en het daarop rustende auteursrecht. Verder moeten culturele organisaties en makers altijd zeggenschap houden over de exploitatie van hun werken, omdat dit essentieel is voor het verwerven van publiek en van eigen inkomsten. Ook culturele organisaties en makers die subsidie van de overheid ontvangen zijn deels aangewezen op eigen inkomsten uit de markt.

Het gaat hier echter om cultuur in heel brede zin. Volgens de EU-richtlijn hoeven archieven, bibliotheken en musea echter ook geen jongere werken vrij te geven waarop (nog) auteursrecht rust. En verder zouden erfgoedinstellingen meer dan een 'marginaal tarief' mogen rekenen voor hergebruik, wat hen helpt de kosten van digitale collecties te dragen. Maar...

Niettemin heeft het kabinet bezwaren tegen het voorstel. Deze zijn:

• Afgezien van overheidsinformatie in het Nationaal Archief (die al onder de Archiefwet valt) kwalificeren collecties in archieven, musea en bibliotheken niet als overheidsinformatie.
• De bedrijfsvoering van erfgoedinstellingen wordt door de EU richtlijn zwaar belast. Bovendien krijgen de erfgoedinstellingen te maken met controle door een nationale toezichthouder en met bezwaar- en beroepsprocedures.
• Met het voorstel wordt de nationale beleidsvrijheid op het gebied van cultuur beperkt. Het kabinet vreest ook het precedent. Bij een volgende herziening van deze EU richtlijn kan de reikwijdte verder worden uitgebreid naar levende cultuur en/of voor hergebruik van erfgoeddata ook het marginaal tarief gaan gelden.

Met andere woorden: in de meeste gevallen gaat het helemaal niet om overheidsinformatie, de bedrijfsvoering van erfgoedinstellingen zou onnodig zwaar worden belast, de nationale beleidsvrijheid op het gebied van cultuur worden beperkt en wie weet wat er ons allemaal nog te wachten staat als we Europa nu één vinger geven? Wie weet komen ze dan de volgende keer wel om onze hand!

Het eerste punt vind ik daarnaast opvallend, omdat onze overheid blijkbaar denkt, dat ze alleen overheidsinformatie achterlaat in het Nationaal Archief. Dus alle andere archiefdiensten beheren slechts particuliere collecties? En wordt de Archiefwet nu inderdaad gezien als voldoende alternatief voor open data?

Interessant punt is nog hoe Nederland daarnaast stelt, dat er een 'minder ingrijpende route is om hergebruik van erfgoeddata op Europese schaal stimuleren, en wel door samenwerking te zoeken via Europeana:

Europeana koppelt metadata over en naar gedigitaliseerde werken van nationale erfgoedinstellingen. Deze (gekoppelde) Europese database vormt een goede basis voor de ontwikkeling van digitale diensten van derden.

Tja, dat kan ik niet beoordelen, omdat me daarvoor de kennis en informatie ontbreekt.

Sowieso ben ik te weinig ingevoerd op het vlak van open data en regelgeving om precies te begrijpen wat de consequenties van dit alles kunnen zijn. Maar vooralsnog begrijp ik wel dat er niks wordt opgelegd, dus dat het meedoen aan de open data beweging voor Nederlandse erfgoedinstellingen vooral een kwestie blijft van actief zelf voor kiezen.

Sommigen hadden misschien liever gezien dat ook voor archieven (en andere erfgoedinstellingen) open data gewoon zou worden opgelegd. Maar ik ben van mening dat je op langere termijn meer resultaten boekt als erfgoedinstellingen écht worden overtuigd van het nut van open data. Om vervolgens vol enthousiasme (en data) mee te doen.

Update 2 februari
Naar aanleiding van de bewering, als zou alleen het Nationaal Archief overheidsinformatie beheren, heeft de KVAN gisteren meteen een brief richting staatssecretaris Knapen gestuurd. Zie ook Ingmars blog. Mooie, snelle actie! Waarschijnlijk allemaal een misverstand, maar die kun je maar het beste zo snel mogelijk opruimen...

(Via Lex Slaghuis en een retweet van Lotte Belice)

Afbeelding: Move in the Other Direction