7 juni 2014

Archief 2.0, het is mooi geweest

Vandaag is het precies zeven jaar geleden dat de communitywebsite Archief 2.0 werd gelanceerd. Sinds die 7e juni in 2007 is er vermeldenswaardig veel gebeurd en bereikt. Archief 2.0 heeft in de afgelopen jaren een flinke bijdrage geleverd aan de voortdurende noodzaak tot verandering en vernieuwing in ons vakgebied. Via Archief 2.0 heb ook ik daar mijn steentje aan bij willen dragen.

En wat dat laatste betreft: ik vind het voor mezelf na deze zeven jaar mooi geweest. Daarom is het voor mij tijd voor iets nieuws. En voor Archief 2.0 is het tijd voor iemand anders en misschien ook wel voor iets anders.

Het bestuur van de KVAN heeft besloten het beheer van de communitywebsite over te nemen. Met de huidige functie van Archief 2.0 is het platform bij de KVAN in goede handen.

Lees het volledige verhaal op Archief 2.0

Christian

24 april 2014

"...trekken de geoefende recruten blijmoedig den vijand tegemoet"

22 23

Met die woorden eindigt een propagandablaadje getiteld Van het Werfkantoor naar de Loopgraven. De vorming van den Britschen soldaat. Samen met 17 afleveringen van De Oorlog in Beeld, de Hollandsche uitgave van The War Pictorial, heb ik de pagina's daarvan gescand en op Flickr gezet.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog deden de oorlogvoerende landen op veel manieren hun best om in de neutrale wereld begrip te krijgen voor hun zaak. Maar omdat het lastig was om in de geschreven pers duidelijke standpunten in te nemen kwam er veel oorlogsnieuws in geïllustreerde bladen zoals De Oorlog in Beeld, dat veel gratis fotomateriaal ontving. Het kwam wel voor dat die foto's bewerkt en geretoucheerd waren.

Over propaganda in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog kun je dit korte artikel, geschreven door Vincent Kremers, eens lezen.

Een uitgebreide studie heb ik van de door mij online gezette afleveringen niet gemaakt, maar bladerend door de meer dan 1.000 foto's zie je veel kanten aan de oorlog voorbij flitsen. Door een Britse bril natuurlijk, dus vooral Britse successen of van hun bondgenoten. Ook informatie over hoe goed het Britse leger was getraind en uitgerust, met het modernste wapentuig, primitieve tanks, vliegtuigen en slagschepen, hoe goed er voor de gewonden werd gezorgd, gezichtsreconstructies en meer van dat fraais.

Mooi materiaal dat al jaren bij me in de kast lag, maar waarvan het toepasselijk is om het dit jaar breder beschikbaar te maken. Online vind je her en der vermeldingen en ook wel gescande afleveringen van deze publicatie, ook in andere talen, maar geen complete series. Wat de mijne trouwens ook niet is. De scans zijn nu bovendien nog zonder beschrijving en slechts met minimale tags. Ik zal ze nog eens toevoegen aan enkele relevante groepen voor de liefhebbers en het zou mooi zijn als anderen willen helpen met het taggen van foto's.

Maar binnenkort eerst eens kijken hoe ik dit aan de zoekmachine van Europeana 1914-1918 kan aanbieden.

Gerelateerd
- Laat een ander het werk maar doen
- Gezien: Diederik van Vleuten - Buiten Schot
- Gelezen: Conny Braam - De onweerstaanbare bastaard

22 april 2014

De bevrijding van 's-Hertogenbosch en 85.000 andere filmpjes online


Het Britse Pathé heeft vorige week 85.000 historische beeldfragmenten op YouTube gezet. Het gaat om filmpjes die vroeger in de bioscoopjournaals werden gebruikt, zoals het Polygoon-journaal in Nederland deed.

Daaronder ook veel filmpjes over Nederland. En over 's-Hertogenbosch, zoals bovenstaande beelden van de bevrijding van onze stad eind oktober 1944 door de 53e (Welshe) Infanteriedivisie. Beelden die nog nooit eerder werden uitgezonden, uniek dus.

Met wat dramatische muziek eronder kun je het nog spannender maken dan het al was. Al herken ik in onderstaand filmpje Den Bosch dan weer niet zo snel.


Aanmerkelijk minder spannend, maar wel herkenbaar als Den Bosch, laat het volgende filmpje zien hoe troepen paraderen, een plaquette wordt aangeboden aan de bevrijders en enkele oorlogsgraven bezocht. Helaas geluidloos, dus de toespraken en muziek gaan aan je voorbij.


Tot slot een filmpje waarin te zien is hoe in 1952 een gedenknaald wordt opgericht, ter nagedachtenis aan de bij de bevrijding gesneuvelde militairen:


Het moge duidelijk zijn dat Pathé een ware schat online heeft gezet. Prachtig! En dan zien we maar door de vingers dat Den Bosch wordt omschreven als a little town in Holland...

Gerelateerd
- Bezocht: Het Noordbrabants Museum - Het Verhaal van Brabant
- Oorlogsverhalen in Mill
- Meer met minder: benader mensen die je kunnen helpen
 

25 februari 2014

Bezocht: Het Noordbrabants Museum - Het Verhaal van Brabant


De geschiedenis van Brabant wordt in de eerste plaats bewaard in de Citadel, door de archivarissen van het Brabants Historisch Informatie Centrum, maar wordt in de tweede plaats vooral verteld in het Gouvernementspaleis, dat wil zeggen Het Noordbrabants Museum, op wandelafstand van elkaar te vinden in hartje 's-Hertogenbosch.

Laatstgenoemd museum is kortgeleden na een grondige verbouwing heropend met speciale aandacht voor Het Verhaal van Brabant, voorwerpen en schilderijen vanaf de middeleeuwen, schatten waarachter bijzondere verhalen schuilen die samen zogezegd het verhaal van Brabant vertellen.

Lakenmarkt
Verfrissende momenten
Dat verhaal is natuurlijk niet het volledige verhaal, maar wordt verteld aan de hand van belangrijke momenten uit de geschiedenis van Brabant. Dat het hoe dan ook lastig is om zoveel geschiedenis in een enkele zaal te persen blijkt maar weer, terwijl de curatoren van Het Noordbrabants Museum hier toch een dappere poging toe hebben gewaagd.

Nadeel hiervan is nu dat de presentatie daardoor her en der behoorlijk krap is geworden. Het prachtige schilderij van de Lakenmarkt hangt bijvoorbeeld op slechts een armlengte afstand van een vitrine met allerlei andere bezienswaardige objecten. Bovendien midden in een doorgang tussen twee ruimten, waardoor ik eigenlijk nauwelijks de kans had om even rustig naar de vele details op het schilderij te kijken zonder steeds aan de kant te hoeven stappen. Krapte helaas ook bij het Vincent Van Gogh paviljoen. Het woord paviljoen doet dan wel een grote zaal vermoeden, maar de bedoelde ruimte is zo groot als mijn woonkamer en je mocht er maar met een man of tien tegelijk naar binnen. Jammer.

Ze kunnen bij Van Gogh alvast wat ruimte besparen door het bijbehorende verdiepingsscherm niet binnen maar búiten het paviljoen te plaatsen, zodat de wachtenden daar alvast hun voordeel mee kunnen doen. Die zogenoemde verdiepingsschermen zijn namelijk echte aanraders. Niet alleen voor verdieping, maar vooral voor het verhaal zelf. Via deze schermen volg je namelijk een stuk sneller de rode draad van het verhaal dwars door alle momenten heen, zonder dat het je veel tijd kost. In het begin is de navigatie even wennen - qua usability zie ik wel enkele kleine verbetermogelijkheden - maar naderhand kun je niet meer zonder de korte introductietekstjes en achtergrondfilmpjes die deze schermen je bieden. Bovendien vind ik het zelf als verdieping inderdaad leuk om niet alleen iets te leren over een oud huis aan de Bossche Markt of een schilderij van Jeroen Bosch, maar ook over het onderzoek dat daar allemaal naar wordt verricht.

Vincent van Gogh paviljoen, met rechts een verdiepingsscherm

Zoals gezegd dus een verhaal dat bestaat uit momenten, met de nadruk op de wat oudere geschiedenis van Brabant en de geschiedenis van de stad 's-Hertogenbosch zelf. Die keuze lijkt me logisch en ook gebaseerd op de collectie die het museum al in huis had. De Tweede Wereldoorlog komt er dan ook bekaaid vanaf, terwijl de Slag van Lekkerbeetje ruim aandacht krijgt. Ook wel eens verfrissend trouwens, dat soort keuzes.

Waar zijn de archieven?
Juist omdat de twee erfgoedtempels waar de Brabantse geschiedenis vooral wordt bewaard, onderzocht en verteld op zo'n korte afstand van elkaar liggen, zou je verwachten dat er wat meer samenwerking was gezocht tussen die twee. Ik weet dat er op enig moment ook wel is gesproken over enige samenwerking op enige manier, maar aan Het Verhaal van Brabant is dat helaas (nog) niet af te zien.

Rood privilegeboek
In het algemeen spelen archiefstukken in dat verhaal nauwelijks een rol. Recht tegenover het schilderij van de Lakenmarkt ligt dan wel het Rood Privilegeboek (een bruikleen van het Stadsarchief 's-Hertogenbosch). In de Verkenner (een soort tentoonstellingsgidsje, dat zich vooral richt op de jeugdige bezoekers) staat dat het boek nu nog maar zelden wordt opengemaakt omdat de kans groot is dat het dan beschadigt. "Maar wat zou het leuk zijn, om er eens doorheen te bladeren. Wat zou er allemaal in staan?" Helaas zwijgt de vitrine daarover boekdelen en ook in het verdiepingsscherm kon ik er niet digitaal doorheen bladeren (of ik heb het gemist).

Ook valt enkele keren in de zaal het woord boedelbeschrijving, bijvoorbeeld bij een vitrine met daarin de huisraad van een middeleeuwse burger. Echter nog geen plaatje van een daadwerkelijke boedelbeschrijving. En zo vielen mij nog talloze mogelijkheden meer op om originele en bovendien aantrekkelijk ogende archiefstukken een plaatsje te geven in Het verhaal van Brabant. Of het nu criminele procesdossiers van het Bossche stadsarchief zijn of enkele van de prachtige kaarten van vestingwerken die het BHIC in de collectie heeft, niet te vergeten de archiefstukken rond Jeroen Bosch en de vorig jaar herkende brief van Vincent van Gogh, om maar wat te noemen. Kansen te over.

Ontdekstation over de middeleeuwse stad
Ontdekstations
Maar niet getreurd, want ook zonder archieven valt er nog voldoende te ontdekken. Ook op digitaal gebied trouwens. Als eerste voor de kinderen op enkele interactieve ontdekstations, een soort multitouchtables maar dan in ronde uitvoering, waarop je samen bijvoorbeeld een middeleeuwse stad kunt ontdekken. Erg goed vond ik ook de audiovisuele maquettes, zoals die van Bergen op Zoom. Niks geen moeizaam turen naar lampjes die her en der een huisje of een kerk doen oplichten. Integendeel, want tegen de achtergrond van deze maquette wordt in tekst, geluid en vooral beeld een uitleg gegeven over onder andere de rol van de markt en haven of de ontwikkeling van het stratenpatroon, terwijl je dit in de maquette zelf, die voorzien is van een volledig digitale ondergrond, prachtig ziet aangegeven en geanimeerd.

Vloeranimatie
Soms zijn ze trouwens ook wel doorgeschoten in het willen gebruiken van allerlei hippe dingen. De vloeranimatie vond ik bijvoorbeeld erg veel vorm en betrekkelijk weinig inhoud. Aan de andere kant leken veel kinderen en ook volwassenen het leuk te vinden. Ik vermoed echter dat het nieuwtje er bij zoiets snel af is en het gebrek aan echte functionaliteit in relatie tot de collectie en het verhaal zich dan dubbel hard doet gelden.

Daadwerkelijk functioneel zijn in mijn ogen vooral de meer eenvoudige middelen die zijn ingezet, zoals de videoschermen waarop bekende Brabo's objecten voorzien van commentaar en context, en de koptelefoons die her en der hangen, bijvoorbeeld om Brabantse mutsen in dialect te horen kletsen met elkaar. Allemaal ook niet te lang. Het Verhaal van Brabant wordt daarmee steeds in hapklare en vooral behapbare brokjes opgediend en eet daardoor lekker weg. Enig minpuntje zijn tot slot de allereenvoudigste hulpmiddelen: de tekstjes die tegen de vitrines aan zijn geplakt, zijn zeker in het wat donkere licht slecht leesbaar (en ze werden ook slecht gelezen).

Vertrouwd maar vernieuwd: maquette van 's-Hertogenbosch in 1794

Conclusie
Ondanks de wat krappe behuizing (en het gebrek aan archiefstukken) is Het Verhaal van Brabant in Het Noordbrabants Museum een kei dikke bezoektip tijdens een dagje of weekend 's-Hertogenbosch. Het museum is er een stuk aantrekkelijker mee geworden en dan heb ik de rest van de vernieuwde presentatie nog niet eens goed bekeken. Binnenkort zien ze ons daar dus beslist weer eens terug.

Gerelateerd
- Bezocht: Jheronimus Bosch Art Center
- Gelezen: Brabant, daar brandt nog licht
- Vincent van Gogh in je archief



8 februari 2014

Gezien: Diederik van Vleuten - Buiten Schot

Diederik van Vleuten laat je geschiedenis herbeleven zoals geen ander. Zoveel was me al duidelijk nadat ik zijn veelgeprezen voorstelling Daar Werd Wat Groots Verricht had gezien. En zoveel is me nog eens extra duidelijk geworden na het zien van zijn nieuwe voorstelling Buiten Schot.

Wat in België de Grote Oorlog is, in Frankrijk la Grande Guerre, in Duitsland der Grosse Krieg en in Engeland the Great War, heet bij ons simpelweg de Eerste Wereldoorlog. Een oorlog die niet groots was, slechts is aangeduid met een nummer.

Niet in ons collectieve geheugen gegrift, ook niet in onze geschiedenisboeken vermeld.

Verhalenverteller
Onterecht, want daarmee verliezen we uit het oog dat deze oorlog ook voor het neutrale Nederland grote gevolgen had. Duizenden 'jongens' werden gemobiliseerd, duizenden Belgische vluchtelingen opgevangen, buitenlandse militairen geïnterneerd en onze koopvaardijschepen getorpedeerd.

Net als in zijn vorige voorstelling, stort Van Vleuten ook nu niet alle grote gebeurtenissen en - in het geval van een oorlog - ellende zomaar over je heen. En net als in zijn vorige voorstelling, en in tegenspraak met zijn feitenfetisjisme, openbaart Van Vleuten zich als een meesterverteller. Een verhalenverteller pur sang, die met de hulp van enkele documenten en objecten kleine familieverhalen als vergrootglas gebruikt om de grote wereldgeschiedenis in de juiste omvang te kunnen zien.

The Timbertown Follies in 1917
Verhaal verteld
Centraal in die familiegeschiedenis staan zijn opa Sam en oudoom Jan, die in een lange serie kinderbrieven aan hun ouders in toenmalig Nederlands-Indië verslag doen van al wat een kind bezig kan houden en al wat ze van de oorlog meekrijgen. Van het gedonder van kanonnen aan het Vlaamse westfront in de verte tot het bijwonen van hun eerste theatervoorstelling dichtbij. Een voorstelling van The Timbertown Follies, een cabaretgezelschap bestaande uit in Groningen geïnterneerde Engelse soldaten, die bij wijze van hoge uitzondering op tournee mochten door het land.

Diederik met 'IJzeren Oogst' aan de
Somme, 'slagveldvakantie' in 1982
Prachtig zijn de schakels die Van Vleuten legt tussen beide werelden en de onze. Zo valt hij na de pauze bij je binnen met hetzelfde liedje als waarmee The Timbertown Follies op datzelfde moment Sam en Jan vermaakten, het programmaboekje en de partituur gevonden via een beurs en internet.

Verhalen te vertellen
En introduceert hij Hielke Goedemoed, zijn opa van moederskant, die op de dag van de mobilisatie op het tuinpad voor zijn ouderlijk huis in Zwolle in 'afwachtende houding' werd gefotografeerd en die houding eigenlijk gedurende de hele oorlog heeft aangehouden.

Duncan Martin, de kapitein die al vroeg zijn superieuren waarschuwde voor de slachting die de Somme zou worden, maar nu samen met zijn mannen begraven ligt op een Frans dorpskerkhof bij Mametz, waar Van Vleuten hem en een Britse schoolklas ontmoet. Paul Wittgenstein, de eenarmige pianist die Ravel opdracht gaf voor hem een concert voor de linkerhand te schrijven, welk stuk het slotakkoord inluidt van Van Vleutens verhaal. En hoewel humor een onmiskenbaar belangrijk deel van de voorstelling uitmaakt, leent deze oorlog zich natuurlijk niet voor een theaterverhaal met uitsluitend vrolijkheid. Ronduit onwerkelijk en ontroerend zijn bijvoorbeeld de dagboekgetuigenissen van een Engelse soldaat tijdens en na het zogenoemde Kerstbestand.

Fragment van een brief van Sam naar Java, november 1918

Conclusie
De taal van de grote getallen waarin oorlogen vaak verteld worden, doet onrecht aan de stemmen en verhalen van iedere persoon achter ieder getal. Van Vleuten heeft in Buiten Schot enkele van die verhalen verteld en enkele van die personen een stem gegeven. Ondanks dat hij die avond niet aan al zijn kaartjes met feiten is toegekomen, heeft hij daarmee toch de essentie van de hele oorlog perfect weten over te brengen op zijn publiek. En niet te vergeten bovendien het totale gebrek aan essentie van de oorlog zelf.

Tot slot
Als je dit jaar een theatervoorstelling wilt zien, ga dan deze zien. Als je de komende tijd iets wilt leren over de Eerste Wereldoorlog, ga dan deze voorstelling zien. Misschien wel beter dan alle boeken die zullen verschijnen, tentoonstellingen die zullen worden opgezet en lezingen die zullen worden gehouden.

En echt tot slot een tip: in het voorjaar van 2015 zal Daar Werd Wat Groots Verricht opnieuw te zien zijn in een groot aantal theaters.

Gerelateerd kijk- en leesvoer
- Gezien: Diederik van Vleuten - Daar werd wat groots verricht
- Gelezen: Conny Braam - De onweerstaanbare bastaard
- Vrijdagavond cabaret: Romeinen

Foto's: fotopagina op de website van Diederik van Vleuten