Gelezen: Rita Monaldi en Francesco Sorti - Imprimatur

Onder de allermooiste boeken die ik ooit las, bevindt zich zonder twijfel De naam van de roos door Umberto Eco. Niet alleen spreekt het bepaalde historische decor tot mijn verbeelding, maar de sfeer die dit middeleeuwse detectiveverhaal uitademt en de manier waarop het wordt verteld, prikkelen mijn inlevingsvermogen en fantasie ten volle. Bovendien blijft het spannend om als eigentijdse Watson mee te mogen speuren naar datgene wat verborgen moet blijven...

Een vergelijking met De naam van de roos dringt zich bij me op terwijl ik nadenk over Imprimatur (Latijn voor "het worde gedrukt"), een eveneens dikke pil, geschreven door het echtpaar en schrijversduo Rita Monaldi en Francesco Sorti.

Knechtje

Het is 2040 wanneer de Congregatie voor Zalig- en Heiligverklaringen een manuscript toegestuurd krijgt, dat onthullingen en bewijsmateriaal bevat die het doen en laten van de zaligverklaarde paus Innocentius XI in een volkomen nieuw daglicht plaatsen. Het manuscript bestaat (naast het resultaat van het nodige bronnenonderzoek daaromheen) uit de opgetekende herinneringen van en door het knechtje van herberg De Schildknaap in Rome, over gebeurtenissen die zich afspelen in 1683. Terwijl Wenen in dat jaar wordt belegerd door de Turken, christelijk Europa de adem inhoudt en alleen Innocentius XI nog redding kan brengen, overlijdt in De Schildknaap een oude, Franse edelman. Uit angst voor de pest wordt de overige gasten van de herberg een quarantaine opgelegd. Een bonte verzameling personages, onder wie de abt Atto Melani, geheim agent van Lodewijk XIV, zit vanaf dat moment voortdurend met elkaar en met zichzelf opgescheept.

Alhoewel een van de andere gasten, een Toscaanse arts, denkt dat de oude Fransman is vergiftigd en er geen vrees hoeft te zijn voor de pest, blijft het niet bij dat ene sterfgeval en worden ook de waard en een andere gast slachtoffer van een mysterieuze ziekte. Abt Melani is vast van plan deze zaak tot op de bodem uit te zoeken en roept daarbij de hulp van het knechtje van de herberg in.

Vervolgens ontvouwt zich een spannend verhaal waarin overdag veel gesprekken plaatshebben en alle actie zich vooral afspeelt tijdens de nachtelijke uren. Constant ben ik gedurende het lezen op m'n hoede voor aanwijzingen en ontdekkingen. Uiteindelijk loopt het geheim van de zwarte dood als rode draad door dit boek, zowel het beheersen van de besmetting als van de genezing van de ziekte. Een bijzondere rol is er trouwens nog weggelegd voor onze eigen stadhouder Willem III van Oranje.

Sfeer

Voor hun boek deden Monaldi en Sorti zo'n drie jaar onderzoek, onder meer in archieven in verschillende Europese landen. Dat is aan het verhaal af te lezen. Niet alleen aan de historische onderbouwing van veel feiten en gebeurtenissen daarin, maar ook aan de schrijfstijl ervan. Die laatste is namelijk op z'n zachtst gezegd gedetailleerd. Als er soep wordt gekookt, worden daarvan alle ingrediënten gegeven. En als de dokter een medicijn toedient, volgt steevast zijn uiteenzetting van de volledige bereidingswijze daarvan. Zinnen zijn rijkelijk gedecoreerd met bijvoeglijke naamwoorden en gesprekken over geloof, logica en wetenschap, astrologie en muziek gaan tot in detail.

Dit alles maakte wel dat ik compleet werd meegezogen in de tijd, in de sfeer van het verhaal en in het wel en wee van de personages. Van die laatsten is het vooral boeiend om mee te beleven hoe ze greep proberen te krijgen op hun angsten, de wereld proberen te verklaren en twijfelen over hun lotsbestemming.

Stof

Imprimatur is het eerste van wat uiteindelijk een zevental boeken moet worden. Net als dit boek deed ook het tweede, getiteld Secretum, veel stof opwaaien in Italië. Het werd zelfs eerst in Nederland uitgegeven omdat Imprimatur volgens geruchten door het Vaticaan als ongewenst werd beschouwd en de uitgave en herdruk daarvan zouden zijn tegengewerkt. Veel betere publiciteit kun je tegenwoordig niet krijgen...

Kortom: een boek waarin ik me lekker kon verliezen.

Gehoord: Gerard van Maasakkers - Lijflied

Zingen over vroeger. Zingen over Brabant. Grapjes tussendoor waarom alleen de wat oudere dames om mij heen moeten lachen. Ieder jaar wel een keer vaste prik: samen met ons moeder naar een theaterconcert van Gerard van Maasakkers. Afgelopen zaterdag getiteld Lijflied.

Hij staat op het podium als een goede vriend, als een van ons. En het is knap om dat gevoel op te roepen, want feitelijk is er weinig ons in de zaal. Toch voelt het al snel Brabants 'gezellig'. Maar na de eerste drie of vier liedjes gaat het gelukkig wel een halte verder dan zijn karakteristieke repertoire. Moeilijke onderwerpen worden namelijk niet uit de weg gegaan en dat is bepaald niet gek, want Van Maasakkers heeft een heftig jaar achter de rug.

Het overlijden van zijn moeder en het te koop zetten van het ouderlijk huis. Euthenasie en het afscheid nemen van zijn broer. Of het einde van zijn relatie, die toch nooit meer had kunnen eindigen, in Zomaar onverwacht. Heftige onderwerpen, af en toe misschien met net iets te veel drama gebracht. Maar mooi, pijnlijk helder en altijd integer verwoord.

Tussendoor is er nog genoeg baan voor vrolijke noten, zoals het bij Van Maasakkers' karakter past. Daarvoor zorgen nummers als Altijd nou, Een handvol vrienden en Hoe schoon is mijn heide, over wandelen door de natuur en ontmoetingen met senioren op de fiets.

Kortom een avond zoals je van Van Maasakkers verwacht: mooie muziek, sterke teksten, met af en toe uitschieters die je bij zullen blijven. Een knap programma, dat ondanks de vaak zware onderwerpen toch steeds licht genoeg blijft om een mooi gevoel aan over te houden. Bovendien ook muzikaal afwisselend, met luisterliedjes, blues en zelfs iets wat aan country doet denken.

Mijn persoonlijke favoriet was Hedde efkes, Lieven Heer, een klein liedje over een gesprekje met Onze Lieve Heer, over afstand nemen van de Kerk, maar niet per definitie van het geloof (overigens een liedje van zijn vorige cd).

Romantische pianomuziek
En dat laatste geeft meteen een mooi bruggetje naar de zondag daarop, toen ik met Wilma een pianoconcert bijwoonde op een bijzondere locatie: de Hervormde Kerk aan de Haven in Waalwijk. Daar speelde Misha Fomin romantische pianomuziek, met stukken van Bach, Schubert en Brahms. Of de akoestiek in de kerk Fomin nog een extra beetje hielp, dat weet ik niet, maar het klonk prachtig. Hij stak zelf in ieder geval veel concentratie en energie in zijn spel. Tegelijkertijd maakte dit, dat richting het einde het romantische er helaas wel een beetje vanaf raakte. Maar prachtig bleef het.

Gerelateerd
- Gerard van Maasakkers: Deze jongen (8 mei 2010)

Foto Hervormde Kerk: Reliwiki
Foto Gerard van Maasakkers: Diana Broeders
Foto Misha Fomin: Marco Borggreve

Behoefte aan meer archief

Als blijkt dat er behoefte aan meer archief bestaat, wil ik daar iets mee doen.

Wethouder Bas Evegaars van de gemeente Dongen, als antwoord op de vraag "of het archief nog terugkomt" op de nieuwe website van de gemeente, waarop minder archiefstukken staan dan op de vorige website.

In BN/De Stem

Gerelateerd
- Beroemd (15 augustus 2011)
- Ik weet eigenlijk niet wat er dan mee gebeurt... (25 februari 2009)

Dagboekje schoolmeester in de Gouden Eeuw online

Het Gelders Archief heeft (met financiële steun) al halverwege 2011 een van de oudste Nederlandse dagboeken aangekocht. In het dagboek(je) heeft schoolmeester David Beck gedurende de jaren 1626 tot 1628 zijn dagelijkse belevenissen bijgehouden, die ons anno nu een uniek inkijkje geven het leven in de Gouden Eeuw. Bijzonder dus!

De onderwijzer (...) verhaalt in zijn dagboekje onder meer over kruiend ijs op de Rijn, de kerkdiensten, zijn bezoek aan de kapper, kleermaakster en anderen, degenen die hem bezochten, waarover zij praatten en wat hij at en dronk. Beck maakte nauwgezet aantekeningen over zijn inkomsten en uitgaven. Hieruit blijkt welke leerlingen hoeveel lesgeld aan hem betaalden, wat het dagboek ook interessant maakt voor genealogen.

Het dagboek wordt op dit moment bewerkt en zal binnenkort in boekvorm worden uitgegeven. In een tweet van 25 januari sprak ik de wens uit dat het hopelijk ook snel online komt.

Of het allemaal precies naar aanleiding van die tweet is gegaan, dat denk ik niet, maar via een direct message in Twitter liet een collega van het Gelders Archief me in ieder geval gisteren al weten dat het dagboek na een "snelle actie" inmiddels online is gezet.

Snel lezen dus!

Toegegeven, vanwege het oude handschrift is het dagboek niet voor iedereen even makkelijk toegankelijk - daar zal de uitgave in boekvorm wel verandering in brengen, denk ik zo - maar voor de liefhebbers is er weer een prachtige bron op een makkelijke manier te raadplegen. Hulde voor mijn collega's bij het Gelders Archief!

Dit is trouwens niet het enige dagboek van Beck. Zo hield hij er ook al eentje bij waarin hij bijvoorbeeld aantekende welke boeken hij allemaal las. Interessant voor als je onderzoek doet naar leescultuur.

Gerelateerd
- Stephanus Hanewinckel: Blogger avant la lettre (16 maart 2011)
- Reisverslag van Abraham de Veer Lewe van Aduard (24 augustus 2010)
- De wind Westelyk wordende en de lugt betrekkende (10 juni 2010)
- Op Archief 2.0: Interview met Elio Pelzers (Gelders Archief) over het dagboek

Afbeelding: Gelders Archief

You Can Transcribe It! (En iets over broodkruimels)

Twee dagen geleden blogde ik nog dat het er aan zat te komen. En gisteren was het er ineens: de transcribeermodule van NARA.

Iedereen kan meehelpen, je hoeft jezelf niet te registreren en je kunt zelf kiezen wat je wilt gaan doen. Er zijn drie niveau's (beginner, intermediate en advanced) en verder kun je documenten selecteren op jaar en status (not yet started, partially transcribed en completed).

Makkelijk begin(nen)
De documenten variëren van een telegrammetje van president Abraham Lincoln aan zijn vrouw (een paar regels) tot het complete dagboek van Robert E. Peary, een Amerikaans ontdekkingsreiziger (105 pagina's).

De interface voor het transcriberen kan nog wat intuïtiever - vooral het bewegen door de afbeelding - maar het werkt allemaal erg makkelijk en eenvoudig hoor. Lastig vind ik alleen dat je nogal vaak stuit op pagina's die locked zijn. Dat wil zeggen dat iemand anders er al mee bezig is. Het zou fijn zijn als je dat al vóór de muisklik ergens aan kon zien. Of dat zo'n pagina gewoon wordt overgeslagen.

Uit de tips leid ik af dat er betrekkelijk lage eisen aan je werk worden gesteld, zeker als je dat bijvoorbeeld vergelijkt met de eisen die Transcribe Bentham stelt, een soortgelijk crowdsourcingsproject rond transcriberen van archiefdocumenten. Maar er wordt dan ook op een andere doelgroep gemikt.

Behapbaar
Het is een goede zet van NARA om overzichtelijke hoeveelheden documenten aan te bieden, in dit geval zo'n 300 stuks (in totaal zo'n 1.000 pagina's). Dat werkt waarschijnlijk beter dan zomaar een transcriptiemogelijkheid in je website plempen, zoals bijvoorbeeld het geval op gahetNA. Ik ben (nog steeds) benieuwd naar wat die laatste manier oplevert. Misschien dat ze daar ook met de module van NARA kunnen gaan werken? Die is immers gebouwd in Drupal.

Wat de manier van aanbieden betreft - in behapbare blokken - lijkt de module van NARA eigenlijk wel op Transcribe Bentham of de Tilburgse Charterbank. Verschil met die laatste twee is de laagdrempeligheid, maar samenhangend daarmee (bijvoorbeeld door het gebrek aan een inlog) dat er weinig aandacht is voor communityvorming. Via Twitter leerde ik dat dit mogelijk in de toekomst wel gaat komen.

Broodkruimels
Ik vind het prachtig. Maar aan de andere kant gaat het natuurlijk maar om kruimels. Pak ik als voorbeeld even Transcribe Bentham - een van de meest succesvolle transcriberen-via-crowdsourcen-projecten die ik ken, dan leer ik dat op dit moment (en we zijn sinds september 2010 onderweg) zo'n 45% van al de te transcriberen manuscripten daadwerkelijk is getranscribeerd. In aantallen: het betreft 2.561 van de in totaal 5.580 manuscripten. Dat is heel veel en goed werk. Tegelijkertijd zijn het eigenlijk peanuts.

Toegegeven, Transcribe Bentham stelt wel erg hoge eisen aan de transcripties, dus als je met wat minder genoegen neemt, dan gaat het een stuk sneller. Maar op de enorme aantallen papier die wij in onze depots opgeslagen hebben liggen, en waarvan grote delen al zijn gescand, zijn enkele duizenden transcripties betrekkelijk weinig.

Vooralsnog proef ik dan ook dat dit soort crowdsourcingsprojecten vooral goed uit te voeren zijn rond duidelijk afgebakende collecties of delen van collecties. Daar is sowieso makkelijker een project rond te bouwen. Voor het overige lijkt het me beter om vooral ook keihard te blijven investeren in OCR voor oude handschriften. Want dan gaan we pas écht meters maken met transcriberen.

Alle transcripties helpen
Maar tot slot een positieve noot (en da's ook de insteek van NARA): iedere transcriptie is er eentje. Iedere transcriptie maakt in ieder geval een klein stukje archief beter toegankelijk. En iedere transcriptie betekent ook een relatie tussen de archiefdienst en een klant.

En sinds gisteren is er al héél wat getranscribeerd in Amerika; het tonen van een voortgangsmetertje zou dat nog verder kunnen stimuleren.

Gerelateerd
- Alle gebruikersparticipatie nog aan toe (24 januari 2012)
- De transcribiwiki van Transcribe Bentham (29 september 2010)
- Monk: OCR voor oude handschriften (5 maart 2011)
- Thema: Crowsourcing

Afbeelding: NARAtions